एउटा सिन्दुरे साँझ । व्यस्त अनि मस्त बानेश्वर । एकजना तरकारी व्यापारी भक्तपुर जाने मिनीबसको छतमा खर्पन राख्दैछन् । बोल्ने त फुर्सद भए पो । पछाडीको ढोकाबाट भित्र छिरिहाले । एउटा बालक कराउँदैछ चाबहिल, गौशाला, बसपार्क । बालक नै भनौं न, १०-११ बर्षको देखिन्छ । विहान झिसमिसेदेखि राती झण्डै साढे आठ बजेसम्म यसरी नै कराउनु उसको दैनिकी हो । दिनहुँ हजारौं यात्रुलाइ गन्तव्यमा पुर्याउने उजस्ता सयौं खलाँसीको आफ्नै गन्तव्य चाहिं अनिश्चित छ । एउटी झण्डैझण्डै तिलचामले केश भएकी महिला अर्को एउटा खलाँसीसंग भाडामा बार्गेनिङ गर्दैछिन् । कार्ड अनुसार उनी बि बि एस पढि्दरहिछन् पब्लिक युथ क्याम्पसमा । यिनको कार्ड चेक गर्दैछ विचरा स्कुल नै टेक्न नपाएको खलाँसी । उसलाइ तिनको कार्ड शंकास्पद लागेछ । 'के हेर्र्छौ भाई तिमी कार्डमा -' खलाँसी बोलेन । केहि बुझे पो हेर्नु । 'त्यस्तो मान्छे पनि स्टुडेन्ट हुन्छ - महिला हिडेपछि बोल्यो उ । एकजना अधवैंसे ठेलमठेल गर्दै मिनीबसमा पस्दैछन् । 'के गर्नु जानैपर्छ ।' यति भन्न नपाउँदै उनी बसभित्र छिरे । 'पछाडी खाली नै छ । पछाडी गईदिनुस न ।' खलाँसी ढोकाबाट चिच्याउँदैछ ।
नयाँ नेपालको नयाँ संविधान लेख्न जुटेका नयाँ सभासद्हरुको दिनभर चुरीफुरी चल्ने नयाँ बानेश्वर साँझ परेपछि गायक योगेश्वर अमात्यको जब सन्ध्या हुन्छ ... गीतले भनेजस्तै मस्त हुनेगर्छ । नजिकैको मार्क डेभिडसन वाइन स्टोरमा ग्राहकहरु विभिन्न ब्राण्डका सोमरस छान्न थालिसकेका छन् । सरकारले सोमरस व्यापारलाइ व्यवस्थित गर्न दश बजेपछि किन्न बेच्न नपाइने नियम लगाएको निकै भइसकेको छ । 'दश बजेसम्म किन्ने त्यसपछि पिउने भनेको होला ।' स्पे लिभेट अर्डर गरेर एक ग्राहकले सरकारमाथी व्यंग्य कसे ।
फुटपाथमा एउटा किशोर चारपांग्रे ठेलामा मकै, भटमास, चना, केराउ बेच्दैछ । 'दिउँसो पढ्छु बेलुका यहि काम गर्छु । चना भटमास किन्ने र भुटिदिने काम चाहिं दिदिले गरिदिन्छे ।' १० रुपैयाको चना किनेपछि बल्ल बोल्यो उ । फुटपाथमा सानोतिनो बजार नै लागेको छ । रुखको आडमा ठूलो छातामुनी चुरोट, चकलेट, चर्इगम खत्राकखुत्रुक सामान राखेर एउटी महिला बसेकी छिन् । केहि समय अगाडी महानगरपालिकाले ठूलै मेहनत गरेर फुटपाथ खाली गरेपनि यिनी चाहिं ५ बर्षेखि डेग नचली बसेकी रहिछन् यहाँ । 'हाम्रो त गरिखाने ठाउँ नै यहि हो । कहाँ जानु -' उनी यति बोलिन् । सिडी पसलमा बि आर चोपडाको महाभारत देखि भर्खरै रिलिज भएको विवादित हिन्दि फिल्म चाँदनी चोक टु चाइना सम्मका सिडीहरु छान्दैछन् ग्राहक । सरकारले हलमा प्रदर्शन रोकेपनि फुटपाथमै प्रशस्त पाइदो रहेछ यो फिल्म । छेवैमा भूइमा तन्ना ओछ्याएर पुस्तकहरु फिजाइएका छन् । ऋग्वेद देखि खतरा युवती अनि कसरी करोडपति बन्नेदेखी कसरी केटी पट्याउने भनेर सिकाउने पुस्तक पाइदा रहेछन् यहाँ । स्टि्ट ल्याम्पको मधुरो उज्यालोमा केहि युवाहरु अश्लिल सामग्री युक्त पत्रिकाहरु पढ्दैछन् । क्रान्तिकारी सरकार उदार भएर नै होला यस्ता पत्रपत्रिका वानेश्वरदेखि रत्नपार्कसम्मका फुटपाथमा छ्याप्छ्याप्ती पाइन्छन् ।
अलिपर बाटैमा मम र सेकुवा पाक्दैछ । बानेश्वरको फुटपाथमा त मम सेन्टर नै खु्लेको रहेछ 'दाजुभाइ मम किंग सेन्टर ।' नामजस्तै दाजुभाइ नै बटुवालाइ मम खुवाउँदै रहेछन् । 'ठेला गुडाउँदै ल्यायो गुडाउँदै लग्यो सजिलै छ ।' भाइचाहिं बोले । पश्चिमको स्टि्ट फुड कल्चरको नक्कल शुरु भइसक्यो नेपालमा पनि । छेवैमा गम्म टोपी लगाएर यो जाडोमा तातो तातो चिया बनाउँदैछन् एक वृद्ध । केहि मिटर पर न्यू मुस्कान रेष्टुरेन्ट विद डान्स बारमा रिमिक्स गीत गुञ्जिन थालिसकेको छ काँटा लगा...। भद्धा मेकअपमा दुइ युवती खित्का छोडिरहेका छन् डान्सबारको ढोकैमा । अलि भित्रपट्टकिो क्रेजी फोर लेडी नामको डान्सबारमा पनि चहलपहल शुरु भइसकेको छ । नाम पनि के के हो के के । भारतको महाराष्ट्रमा पसलहरुको नाम स्थानिय मराठी भाषामै राख्नुपर्ने नियम छ तर हामीकहाँ चाहिं जति अंग्रेजी त्यति राम्रो । डान्सबार माथी वामदेव गौतमको वक्रदृष्टिी परेपछि यो व्यवसाय ठूलै संकटमा परेको व्यवसायीहरुको गुनासो छ । ११ बजेपछि बन्द गर्नु भन्ने प्रशासनको कडा आदेश भएपछि साँझदेखि नै जम्न थालेछन् डान्सबारहरु ।
छेवैमा कलेज डे्समै दुइ युवायुवती रेलिङ्गमा आड लागेर कुरा गर्दैछन् । 'वाफ रे वाफ यतिबेलासम्म कलेज !' वटुवाको एक समूहले उनीहरुले सुन्नेगरी टिजिङ गर्यो । र्सार्वजनिक स्थानमा पनि एकान्तको खोजी गरिरहेको यो जोडी केहि समयपछि देखिएन ।
अलिपर पेप्सी को होर्डिङबोर्ड छ एउटा ठूलो घरको भित्तामा । आजभोली नेपालीहरु पनि निकै ब्राण्ड कन्सस हुन थालेका छन् । गाडीको हेडलाईटले यो बोर्ड घरीघरी चम्किलो देखिन्छ । लोडसेडिङको प्रमुख कारण नै होर्डिङ बोर्ड ठानेर विद्युत प्राधिकरणले होर्डिङ बोर्डहरुको लाईन काटिदियो तर लोडसेडिङ भने घट्ने छाँट देखिएको छैन ।
पछिल्ला २०-२५ बर्षा बानेश्वरले ठूलै विकास गर्यो । '२०४०/४२ सालसम्म वानेश्वर निकै शान्त र सुनसान थियो । घरहरु पातला थिए । काँचो इट्टाले बनेका र जस्ताले छाएका घरहरु थिए । ठाउँ ठाउँमा ढुंगेधाराहरु थिए । प्रशस्त खाली जग्गा थियो । सस्तो पनि थियो । ३०-३५ हजारमा एक रोपनी जग्गा पाईन्थ्यो । अहिले आनाको ३५ लाख रे ।' चोकमै भेटिएका ६० बर्षो शेरबहादुर लामाले उसबेलाको बानेश्वर संझिए । 'हेर्दा हेर्दै कहाँबाट कहाँ पुग्यो बानेश्वर । संझिदा पनि सपनाजस्तो लाग्छ ।' काभ्रेबाट तिस बर्षघि काठमाण्डौ छिरेका लामा बानेश्वर चोकको व्यस्तता देखेर चकित छन् । एभरेष्ट होटल बनेपछि र २०५४ सालमा चिन सरकारले नयाँ बानेश्वरमा अन्तराष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र बनाईदिएपछि त झन् नयाँ बानेश्वरले काँचुली नै फेर्यो ।
पछिल्ला २/४ बर्षा नै बानेश्वरले थुप्रै कुरा देख्यो र भोग्यो पनि । आँखाले पनि नभ्याउने घण्टौं लामो ट्राफिक जाम देख्यो । ट्रलिबसको यो बेहाल अवस्था देख्यो । हेर्दाहेर्दै ट्रलिबस इतिहास हुने अवस्थामा पुग्न लागेको छ । 'मलाई बचाइराख्नुस' भनेर याचना गर्दै मुश्किलले दुइवटा ट्रलिबस ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए केहि समयअघि सम्म । तर अहिले त ति पनि थन्किएछन् लोडसेडिङको मारमा परेर । यसबिचमा बानेश्वरले थुप्रै राजनितीक परिवर्तनहरु देख्यो । उतारचढावहरु देख्यो । विरोधसभाहरु देख्यो । आमसभाहरु देख्यो । शोकसभाहरु देख्यो । नेताका मिठा मिठा आश्वासनहरु सुन्यो । थुप्रै मुर्दावाद र जिन्दावादका नाराहरु सुन्यो । पक्राउ, धरपकड र लाठिचार्ज देख्यो । टियर ग्याँसको पिरो धुवाँ खेप्यो । अनि गणतन्त्र घोषणाको २४ घण्टे उत्सव पनि मनायो र उल्लासको रातो अविरले रंगियो एकपटक वानेश्वर । संयोग नै भन्नुपर्छ पहिलोपटक जनताको संविधान यहि स्थानमा लेखिदैछ ।
'संविधान त मरेपनि बन्दैन । काटाकाट हुन्छ यहाँ ।' एक अधवैंशेले संविधानसभा भवन तर्फइंगित गर्दै टिप्पणी गरे । 'संविधान तर् इण्डियामा बनिसक्यो रे । यिनीहरुले त सिग्नेचर मात्र गर्ने हुन् ।' अर्काले अनुमान मात्र होइन ठोकुवा नै गरे । 'यि सभासात -उनले सभासद भन्न खोजेका हुन) ले त देश पो कंगाल बनाउने भए । देख्नुभएन, महिलाले लगाउने कण्डमको पैसा त लिदारहेछन् पुरुष सांसदहरु ।' अर्का आफ्नो टिप्पणी संगै मज्जाले हाँसे ।
'यिनीहरुले देशको लागी केहि गर्दैनन् । वैठक बहिष्कार गरेर भत्ता चाहिं लिन्छन् लाज पचेकोहरु ।' अर्काले आक्रोश पोखे । उनको भनाइमा उपेक्षाको भाव मिसिएको थियो । अर्काको गुनासो चाहिं सरकारले संविधानसभा भवनको पश्चिमपट्ट काँडेतार लगाएर र्सवसाधारणलाई हिड्न नदिएकोमा थियो । 'जनतामाथी विश्वास भए किन यस्तो गर्नु - आफूचाहिं भित्रै हतियार बोकेर जाने, र्सवसाधारणलाई चाहिं बाटो पनि हिड्न नदिने -' एक दुइ जना गर्दै त्यहाँ एउटा ठूलै भिड जम्मा भयो ।
संविधान लेखिदैछ रे नि त - 'खै मलाई त लेखेजस्तो लाग्दैन । भागबण्डा नै सकिएको छैन अझै ।' प्रश्न भूइमा र्झन नपाउँदै अर्काले शंका जाहेर गरे । 'भनेको र्टाईममा त मरेपनि लेखिदैन । भत्ता खाईरहनकै लागी पनि र्टाईममा सक्दैनन् । केहि नभए लोडसेडिङको बहाना बनाउलान् ।' अर्काको कत्ति पनि विश्वास देखिएन संविधान बनाउनेहरुप्रति ।
दिनभर व्यस्त र साँझ परेपछि मस्त रहने बानेश्वर छिप्पिदो रातसंगै सुस्ताउन थालेको छ । बढ्दो चिसोसंगै मानिसहरु आफ्नो गुँडमा पुग्न हतार देखिदैछन् । सडक बत्तिहरु चर्को देखिन थालेका छन् । सबैलाइ विदा गरेर वानेश्वरले पनि विश्राम लिएको छ । भोली झिसमिसेदेखिको व्यस्तता त छदैछ ।
नयाँ नेपालको नयाँ संविधान लेख्न जुटेका नयाँ सभासद्हरुको दिनभर चुरीफुरी चल्ने नयाँ बानेश्वर साँझ परेपछि गायक योगेश्वर अमात्यको जब सन्ध्या हुन्छ ... गीतले भनेजस्तै मस्त हुनेगर्छ । नजिकैको मार्क डेभिडसन वाइन स्टोरमा ग्राहकहरु विभिन्न ब्राण्डका सोमरस छान्न थालिसकेका छन् । सरकारले सोमरस व्यापारलाइ व्यवस्थित गर्न दश बजेपछि किन्न बेच्न नपाइने नियम लगाएको निकै भइसकेको छ । 'दश बजेसम्म किन्ने त्यसपछि पिउने भनेको होला ।' स्पे लिभेट अर्डर गरेर एक ग्राहकले सरकारमाथी व्यंग्य कसे ।
फुटपाथमा एउटा किशोर चारपांग्रे ठेलामा मकै, भटमास, चना, केराउ बेच्दैछ । 'दिउँसो पढ्छु बेलुका यहि काम गर्छु । चना भटमास किन्ने र भुटिदिने काम चाहिं दिदिले गरिदिन्छे ।' १० रुपैयाको चना किनेपछि बल्ल बोल्यो उ । फुटपाथमा सानोतिनो बजार नै लागेको छ । रुखको आडमा ठूलो छातामुनी चुरोट, चकलेट, चर्इगम खत्राकखुत्रुक सामान राखेर एउटी महिला बसेकी छिन् । केहि समय अगाडी महानगरपालिकाले ठूलै मेहनत गरेर फुटपाथ खाली गरेपनि यिनी चाहिं ५ बर्षेखि डेग नचली बसेकी रहिछन् यहाँ । 'हाम्रो त गरिखाने ठाउँ नै यहि हो । कहाँ जानु -' उनी यति बोलिन् । सिडी पसलमा बि आर चोपडाको महाभारत देखि भर्खरै रिलिज भएको विवादित हिन्दि फिल्म चाँदनी चोक टु चाइना सम्मका सिडीहरु छान्दैछन् ग्राहक । सरकारले हलमा प्रदर्शन रोकेपनि फुटपाथमै प्रशस्त पाइदो रहेछ यो फिल्म । छेवैमा भूइमा तन्ना ओछ्याएर पुस्तकहरु फिजाइएका छन् । ऋग्वेद देखि खतरा युवती अनि कसरी करोडपति बन्नेदेखी कसरी केटी पट्याउने भनेर सिकाउने पुस्तक पाइदा रहेछन् यहाँ । स्टि्ट ल्याम्पको मधुरो उज्यालोमा केहि युवाहरु अश्लिल सामग्री युक्त पत्रिकाहरु पढ्दैछन् । क्रान्तिकारी सरकार उदार भएर नै होला यस्ता पत्रपत्रिका वानेश्वरदेखि रत्नपार्कसम्मका फुटपाथमा छ्याप्छ्याप्ती पाइन्छन् ।
अलिपर बाटैमा मम र सेकुवा पाक्दैछ । बानेश्वरको फुटपाथमा त मम सेन्टर नै खु्लेको रहेछ 'दाजुभाइ मम किंग सेन्टर ।' नामजस्तै दाजुभाइ नै बटुवालाइ मम खुवाउँदै रहेछन् । 'ठेला गुडाउँदै ल्यायो गुडाउँदै लग्यो सजिलै छ ।' भाइचाहिं बोले । पश्चिमको स्टि्ट फुड कल्चरको नक्कल शुरु भइसक्यो नेपालमा पनि । छेवैमा गम्म टोपी लगाएर यो जाडोमा तातो तातो चिया बनाउँदैछन् एक वृद्ध । केहि मिटर पर न्यू मुस्कान रेष्टुरेन्ट विद डान्स बारमा रिमिक्स गीत गुञ्जिन थालिसकेको छ काँटा लगा...। भद्धा मेकअपमा दुइ युवती खित्का छोडिरहेका छन् डान्सबारको ढोकैमा । अलि भित्रपट्टकिो क्रेजी फोर लेडी नामको डान्सबारमा पनि चहलपहल शुरु भइसकेको छ । नाम पनि के के हो के के । भारतको महाराष्ट्रमा पसलहरुको नाम स्थानिय मराठी भाषामै राख्नुपर्ने नियम छ तर हामीकहाँ चाहिं जति अंग्रेजी त्यति राम्रो । डान्सबार माथी वामदेव गौतमको वक्रदृष्टिी परेपछि यो व्यवसाय ठूलै संकटमा परेको व्यवसायीहरुको गुनासो छ । ११ बजेपछि बन्द गर्नु भन्ने प्रशासनको कडा आदेश भएपछि साँझदेखि नै जम्न थालेछन् डान्सबारहरु ।
छेवैमा कलेज डे्समै दुइ युवायुवती रेलिङ्गमा आड लागेर कुरा गर्दैछन् । 'वाफ रे वाफ यतिबेलासम्म कलेज !' वटुवाको एक समूहले उनीहरुले सुन्नेगरी टिजिङ गर्यो । र्सार्वजनिक स्थानमा पनि एकान्तको खोजी गरिरहेको यो जोडी केहि समयपछि देखिएन ।
अलिपर पेप्सी को होर्डिङबोर्ड छ एउटा ठूलो घरको भित्तामा । आजभोली नेपालीहरु पनि निकै ब्राण्ड कन्सस हुन थालेका छन् । गाडीको हेडलाईटले यो बोर्ड घरीघरी चम्किलो देखिन्छ । लोडसेडिङको प्रमुख कारण नै होर्डिङ बोर्ड ठानेर विद्युत प्राधिकरणले होर्डिङ बोर्डहरुको लाईन काटिदियो तर लोडसेडिङ भने घट्ने छाँट देखिएको छैन ।
पछिल्ला २०-२५ बर्षा बानेश्वरले ठूलै विकास गर्यो । '२०४०/४२ सालसम्म वानेश्वर निकै शान्त र सुनसान थियो । घरहरु पातला थिए । काँचो इट्टाले बनेका र जस्ताले छाएका घरहरु थिए । ठाउँ ठाउँमा ढुंगेधाराहरु थिए । प्रशस्त खाली जग्गा थियो । सस्तो पनि थियो । ३०-३५ हजारमा एक रोपनी जग्गा पाईन्थ्यो । अहिले आनाको ३५ लाख रे ।' चोकमै भेटिएका ६० बर्षो शेरबहादुर लामाले उसबेलाको बानेश्वर संझिए । 'हेर्दा हेर्दै कहाँबाट कहाँ पुग्यो बानेश्वर । संझिदा पनि सपनाजस्तो लाग्छ ।' काभ्रेबाट तिस बर्षघि काठमाण्डौ छिरेका लामा बानेश्वर चोकको व्यस्तता देखेर चकित छन् । एभरेष्ट होटल बनेपछि र २०५४ सालमा चिन सरकारले नयाँ बानेश्वरमा अन्तराष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र बनाईदिएपछि त झन् नयाँ बानेश्वरले काँचुली नै फेर्यो ।
पछिल्ला २/४ बर्षा नै बानेश्वरले थुप्रै कुरा देख्यो र भोग्यो पनि । आँखाले पनि नभ्याउने घण्टौं लामो ट्राफिक जाम देख्यो । ट्रलिबसको यो बेहाल अवस्था देख्यो । हेर्दाहेर्दै ट्रलिबस इतिहास हुने अवस्थामा पुग्न लागेको छ । 'मलाई बचाइराख्नुस' भनेर याचना गर्दै मुश्किलले दुइवटा ट्रलिबस ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए केहि समयअघि सम्म । तर अहिले त ति पनि थन्किएछन् लोडसेडिङको मारमा परेर । यसबिचमा बानेश्वरले थुप्रै राजनितीक परिवर्तनहरु देख्यो । उतारचढावहरु देख्यो । विरोधसभाहरु देख्यो । आमसभाहरु देख्यो । शोकसभाहरु देख्यो । नेताका मिठा मिठा आश्वासनहरु सुन्यो । थुप्रै मुर्दावाद र जिन्दावादका नाराहरु सुन्यो । पक्राउ, धरपकड र लाठिचार्ज देख्यो । टियर ग्याँसको पिरो धुवाँ खेप्यो । अनि गणतन्त्र घोषणाको २४ घण्टे उत्सव पनि मनायो र उल्लासको रातो अविरले रंगियो एकपटक वानेश्वर । संयोग नै भन्नुपर्छ पहिलोपटक जनताको संविधान यहि स्थानमा लेखिदैछ ।
'संविधान त मरेपनि बन्दैन । काटाकाट हुन्छ यहाँ ।' एक अधवैंशेले संविधानसभा भवन तर्फइंगित गर्दै टिप्पणी गरे । 'संविधान तर् इण्डियामा बनिसक्यो रे । यिनीहरुले त सिग्नेचर मात्र गर्ने हुन् ।' अर्काले अनुमान मात्र होइन ठोकुवा नै गरे । 'यि सभासात -उनले सभासद भन्न खोजेका हुन) ले त देश पो कंगाल बनाउने भए । देख्नुभएन, महिलाले लगाउने कण्डमको पैसा त लिदारहेछन् पुरुष सांसदहरु ।' अर्का आफ्नो टिप्पणी संगै मज्जाले हाँसे ।
'यिनीहरुले देशको लागी केहि गर्दैनन् । वैठक बहिष्कार गरेर भत्ता चाहिं लिन्छन् लाज पचेकोहरु ।' अर्काले आक्रोश पोखे । उनको भनाइमा उपेक्षाको भाव मिसिएको थियो । अर्काको गुनासो चाहिं सरकारले संविधानसभा भवनको पश्चिमपट्ट काँडेतार लगाएर र्सवसाधारणलाई हिड्न नदिएकोमा थियो । 'जनतामाथी विश्वास भए किन यस्तो गर्नु - आफूचाहिं भित्रै हतियार बोकेर जाने, र्सवसाधारणलाई चाहिं बाटो पनि हिड्न नदिने -' एक दुइ जना गर्दै त्यहाँ एउटा ठूलै भिड जम्मा भयो ।
संविधान लेखिदैछ रे नि त - 'खै मलाई त लेखेजस्तो लाग्दैन । भागबण्डा नै सकिएको छैन अझै ।' प्रश्न भूइमा र्झन नपाउँदै अर्काले शंका जाहेर गरे । 'भनेको र्टाईममा त मरेपनि लेखिदैन । भत्ता खाईरहनकै लागी पनि र्टाईममा सक्दैनन् । केहि नभए लोडसेडिङको बहाना बनाउलान् ।' अर्काको कत्ति पनि विश्वास देखिएन संविधान बनाउनेहरुप्रति ।
दिनभर व्यस्त र साँझ परेपछि मस्त रहने बानेश्वर छिप्पिदो रातसंगै सुस्ताउन थालेको छ । बढ्दो चिसोसंगै मानिसहरु आफ्नो गुँडमा पुग्न हतार देखिदैछन् । सडक बत्तिहरु चर्को देखिन थालेका छन् । सबैलाइ विदा गरेर वानेश्वरले पनि विश्राम लिएको छ । भोली झिसमिसेदेखिको व्यस्तता त छदैछ ।
No comments:
Post a Comment